De betalingsstop verwijst naar de onmogelijkheid voor een bedrijf om zijn verplichtingen te voldoen met zijn beschikbare activa. Dit juridische begrip, gedefinieerd door het Wetboek van Koophandel, roept een verplichting tot aangifte in het leven en opent de weg naar een collectieve procedure. Het certificaat van betalingsstop formaliseert deze vaststelling en heeft directe gevolgen voor zowel de leidinggevende als de structuur.
Verdachte periode en nietigheid: wat verandert de wet van 30 december 2025
De meeste gidsen over de betalingsstop beschrijven de aangifteprocedure en de gevolgen daarvan. Een zelden behandeld aspect betreft de verdachte periode, dat wil zeggen het tijdsinterval tussen de datum van de betalingsstop vastgesteld door de rechtbank en de uitspraak tot opening van de collectieve procedure.
Tijdens deze periode kunnen bepaalde handelingen van de schuldenaar worden vernietigd om de activa ten behoeve van de schuldeisers te herbouwen. De wet van 30 december 2025 heeft artikel L. 632-2 van het Wetboek van Koophandel gewijzigd om betalingen gerelateerd aan verschillende specifieke publieke vorderingen uit het bereik van deze nietigheden uit te sluiten: voorheffing zoals bedoeld in het Wetboek van de Sociale Zekerheid, bepaalde belastingen van het Algemeen Belastingwetboek, en de bronheffing zoals voorzien in artikel 204 A van de CGI.
In de praktijk kunnen bepaalde fiscale en sociale betalingen die tijdens de verdachte periode zijn gedaan niet meer worden vernietigd. Voor een leidinggevende die zijn fiscale verplichtingen net voor de faillissementsaanvraag heeft voldaan, verandert deze wijziging de risicoanalyse direct. De gerechtelijke mandatarissen kunnen deze betalingen niet meer aanvechten op basis van de herbouwing van de activa.
Om het betalingscertificaat in al zijn dimensies te begrijpen, is deze wetgevende evolutie een element dat vanaf de voorbereiding van het dossier moet worden geïntegreerd.
Beschikbare activa en opeisbare verplichtingen: twee begrippen om te beheersen voordat je aangifte doet
De hele mechaniek van de betalingsstop berust op de vergelijking tussen twee grootheden. Deze verwarren of verkeerd inschatten vertraagt de aangifte, wat de leidinggevende blootstelt aan sancties.
Wat de beschikbare activa omvat
De beschikbare activa beperken zich niet tot het saldo van de bankrekening. Het omvat de snel mobiliseerbare kredietreserves:
- De bankcheques uitgegeven ten gunste van het bedrijf, zelfs als ze nog niet zijn geïnd
- De extra hulp die door financiële instellingen wordt verleend (bevestigde kredietlijnen, kasfaciliteiten)
- De liquiditeiten ingebracht door een leidinggevende of een aandeelhouder, inclusief niet-blokkerende en niet-opgevraagde voorschotten op de lopende rekening
De roerende of onroerende goederen waarvan het bedrijf eigenaar is, zijn geen beschikbare activa. Een commercieel pand of een bedrijfsvoertuig telt niet mee, tenzij ze al zijn omgezet in liquiditeiten.
Wat de opeisbare verplichtingen dekt
De opeisbare verplichtingen omvatten de zekere, liquide en opeisbare schulden. Een betwiste schuld voor de rechtbank of waarvan de vervaldatum nog niet is aangebroken, wordt niet in de berekening meegenomen. De recente jurisprudentie van de Handelskamer heeft verduidelijkt dat voorlopige veroordelingen en betwiste vorderingen niet altijd voldoende zijn om een opeisbare verplichting te karakteriseren, wat de kwalificatie van betalingsstop kan vertragen of verhinderen.
Deze technische onderscheiding heeft een concreet effect: een bedrijf dat onbetaalde facturen heeft, maar waarvan de schuldeisers de betaling nog niet hebben geëist, is niet noodzakelijkerwijs in betalingsstop in juridische zin.
Termijn van 45 dagen en datum van betalingsstop: de rol van de rechtbank
Het bedrijf heeft een maximale termijn van 45 dagen na de vaststelling van de betalingsstop om zijn aangifte in te dienen bij de bevoegde rechtbank (rechtbank van koophandel voor handelaars en ambachtslieden, rechtbank voor de anderen). Deze termijn begint te lopen vanaf het moment dat de betalingsstop is vastgesteld, niet vanaf het moment dat de leidinggevende zich hiervan bewust wordt.
Een punt dat in algemene gidsen zelden wordt genoemd: de datum van de betalingsstop die door de rechtbank in zijn openingsoordeel wordt vastgesteld, kan verschillen van de datum die door de leidinggevende is opgegeven. Het is deze rechterlijke datum die referentiepunt is voor het berekenen van de naleving van de termijn van 45 dagen en voor het bepalen van de omvang van de verdachte periode.
Als de rechtbank een eerdere datum van betalingsstop vaststelt dan die door de leidinggevende is opgegeven, kan de leidinggevende in overtreding zijn terwijl hij dacht de termijn te hebben gerespecteerd. Alleen de datum vastgesteld door de openingsoordeel telt voor het beoordelen van een eventuele vertraging.
Sancties voor de leidinggevende in geval van vertraging of wanbeheer
Het niet naleven van de termijn van 45 dagen leidt niet automatisch tot een strafsanctie, maar opent de deur naar een aansprakelijkheidsactie. De rechtbank kan een procedure starten wegens onvoldoende activa als de leidinggevende fouten in het beheer heeft begaan die hebben bijgedragen aan de verslechtering van de verplichtingen.
De meest voorkomende fouten zijn:
- Het onterecht voortzetten van een verliesgevende activiteit zonder realistische vooruitzichten op herstel
- Het verduisteren of verbergen van activa tijdens de periode voorafgaand aan de aangifte
- Het ontbreken van een regelmatige boekhouding, waardoor het onmogelijk is om de financiële situatie te evalueren
- De opzettelijke vertraging van de aangifte van betalingsstop om tijd te winnen
In geval van bewezen fouten kan de leidinggevende worden veroordeeld om persoonlijk het geheel of een deel van de onvoldoende activa te dragen. In de ernstigste gevallen kan een beheersverbod worden opgelegd.
De aangifte van betalingsstop is geen neutrale administratieve formaliteit. Het stelt de verantwoordelijkheid van de leidinggevende in op de vastgestelde datum, op de juistheid van de verstrekte informatie en op de handelingen die zijn verricht tijdens de verdachte periode. Met de recente wetgevende aanpassingen met betrekking tot de nietigheden van bepaalde publieke betalingen, blijft het juridische kader evolueren, en elk dossier moet worden geanalyseerd in het licht van de geldende teksten op het moment van de indiening.
